Peter Oud
Training en Coaching
Ervaringsverhaal van stemmenhoorster en hulpverlener middels verbindende gespreksvoering
Aanmeld reden:
Huisarts schrijft: mevrouw maakt een angstige indruk, komt verward over. Ze denkt dat mensen haar begluren. Het ene moment praat ze normaal, het andere moment huilt ze. Het is onduidelijk of betrokkene hallucineert. Zij is misbruikt in haar jeugd. Zij heeft geen kinderen, geen contacten. Huisarts schrijft de laatste 8 jaar geen contact te hebben gehad met betrokkene. Hij verzoekt het ambulante team Ouderen van de GGZ mevrouw te bezoeken voor diagnostiek en begeleidend contact.
Hetero anamnese via de huisarts:
De buurman heeft de huisarts verteld dat hij al jaren naast mevrouw woont en dat zij in die periode met enige regelmaat perioden van verhoogde verwardheid heeft gehad. Volgens hem wisselt haar toestand: het gaat afwisselend beter en slechter. Hij doet regelmatig boodschappen voor haar en zij bezoeken elkaar af en toe.
De afgelopen twee weken is het contact echter bekoeld, nadat mevrouw de buurman heeft beschuldigd. De buurman is hierdoor erg aangedaan. Hij geeft aan dat mevrouw momenteel duidelijk achterdochtiger en verwarder is dan hij in voorgaande jaren van haar heeft meegemaakt.
Bemoeizorg:
Als de hulpverlener betrokkene thuis opzoekt, stelt hij zich voor en verteld dat hij door de huisarts gevraagd is om te kijken of hij iets voor haar kan doen om het haar gemakkelijker te maken.
Met enige terughoudendheid wordt hij binnen gelaten.
Anamnese:
Nike geeft al vroeg in het gesprek aan dat zij opnieuw wil beginnen met haar leven. Zij vertelt dat zij de afgelopen jaren steeds angstiger is geworden. Zo durft zij niet meer naar de supermarkt, omdat zij het gevoel heeft dat alle mensen naar haar kijken. De laatste weken ervaart zij daarnaast meer verwardheid en vergeetachtigheid. Op de vraag wat eraan vooraf is gegaan, geeft zij resoluut aan hier niets over te willen vertellen.
De hulpverlener treft cliënte aan in een kaal en nagenoeg leeg huis. Zij woont hier sinds 1996. Enige tijd geleden heeft zij een groot deel van haar inrichting opgeruimd. Zij vertelt hierover: ‘Ik wilde minder luxe. Heb schilderijen weggegooid. De inrichting ging mij tegenstaan.’
Cliënte beschrijft zichzelf van nature als een vrolijke en optimistische vrouw. Waarom het momenteel niet goed met haar gaat, probeert zij enigszins te relativeren. Zij vertelt: ‘Ik raakte langzaam mijn energie kwijt. Daarvoor had ik weinig energie om mijn huis en tuin bij te houden.’ Zij geeft aan dat dit energieverlies de afgelopen vier jaar geleidelijk is ontstaan.
Over haar sociale omgeving vertelt zij dat een buurvrouw ongeveer acht à negen jaar geleden naast haar is komen wonen. Ongeveer vijf jaar geleden zou zij door deze buurvrouw zijn gepest. Inmiddels groeten zij elkaar weer. Cliënte zegt hierover: ‘Ik hou niet van ruzie.’
Wanneer de hulpverlener vraagt of zij stemmen hoort, ontkent zij dit aanvankelijk. Wanneer hij hierop doorvraagt, reageert zij afwerend: ‘Je laat mij toch niet opnemen, hè? Ik zeg niets meer.’
De hulpverlener probeert haar gerust te stellen en legt uit dat het horen van stemmen niet betekent dat iemand ‘gek’ is. Hij vertelt dat het horen van stemmen een menselijke ervaring is die bij sommige mensen voorkomt en dat het mogelijk is om te leren hiermee om te gaan. Om dit te normaliseren, vertelt hij dat hij zelf ook enkele keren stemmen heeft gehoord.
Later in het gesprek durft cliënte alsnog te vertellen dat zij stemmen hoort. Zij beschrijft haar ervaring als volgt: ‘Het is net alsof ik in mijn huis met mensen kan communiceren, een gesprek met iemand voer.’
Beschrijvende diagnose:
Het betreft een 65 jarige zelfstandig wonende gescheiden vrouw die in het verleden al meerdere keren in beeld is geweest bij de GGZ met fobische klachten, en het ontbreken van zelfvertrouwen. Zij heeft een beperkt netwerk, leeft geïsoleerd. Zij heeft meerdere trauma’s in haar leven meegemaakt: seksueel misbruik, scheiding ouders, suïcide partner, pestgedrag. Daarbij hoort ze stemmen en is ze achterdochtig.
Het ervaringsverhaal van Nike: stemmen horen en haar psychose
Vanaf mijn jeugd, ongeveer vanaf mijn zesde jaar, hoor ik een stem. Het is een stem die mij geruststelt, advies geeft en troost. Deze stem wil ik niet kwijt. De stem komt op mij over als een soort God
Voordat ik volledig in mijn psychose terechtkwam, heb ik mijn meubels en een groot deel van mijn huisraad weggegooid. Mijn huis was daardoor praktisch kaal. Ik sliep op de grond in de woonkamer. Ik had allerlei waanideeën en heb in die periode op de muren getekend.
Ik zag mensen op straat die mij achterna kwamen. Ik was heel erg bang. Ik had het gevoel dat iedereen mij in de gaten hield, zowel op straat als binnenshuis. Via denkbeeldige buren had ik in mijn beleving contact met een populair radioprogramma en een radiozender.
In die periode kon ik nauwelijks lezen en had ik grote moeite met concentreren. Ik zag de wereld om mij heen vervormen. Honden werden koeien en dergelijke. Ik had het gevoel dat mensen allemaal dezelfde kant op keken.
Ik had ook een kwade stem. Deze stem zei eigenlijk niets, maar bewoog alleen. Het was meer een figuur die ik waarnam. Deze figuur is inmiddels verdwenen.
Een van mijn andere waanideeën was dat ik zomaar zwanger was geworden. Ik was ervan overtuigd dat dit was gebeurd doordat ik naakt tegen de muur was gaan staan. Ik was apetrots op mijn zwangerschap en had kinderkleertjes gekocht en gemaakt.
De hulpverlener feliciteerde mij, maar stelde ook vragen. Hij benoemde dat het toch wel bijzonder was dat ik, gezien mijn leeftijd van 65 jaar, zonder baarmoeder en zonder seksueel contact zwanger zou zijn geworden. Ik was ervan overtuigd dat ik gewoon zwanger was geworden, zonder dat daar een duidelijke aanleiding voor was.
De hulpverlener vertelde dat er 2000 jaar geleden mogelijk ook een vergelijkbare ervaring is beschreven, maar dat dit wel uitzonderlijk zou zijn. Hij stelde voor om een zwangerschapstest te doen. Nadat ik ook na de test bleef twijfelen, stelde hij voor om naar de huisarts te gaan. De huisarts werkte hieraan mee en onderzocht mij. Hij vertelde mij dat ik niet zwanger was.
Na het bezoek aan de huisarts verdwenen de psychose en de waanideeën geleidelijk. Ook de andere waanideeën verdwenen. Uiteindelijk hield ik nog één stem over: de steunende stem die ik al vanaf mijn jeugd kende. Deze stem wil ik niet kwijtraken
De betekenis van de hulpverlener
Tijdens mijn psychose kwam op een gegeven moment dezelfde hulpverlener bij mij langs om met mij te praten. In de periode daarna was hij in mijn beleving via een plek in het plafond altijd bij mij aanwezig. Vooral thuis voelde ik dat hij mij beschermde. Ook sprak ik in mijn beleving met hem via het plafond.
Voor mijn gevoel was hij de eerste persoon die mij, na een moeilijk leven, op een respectvolle manier benaderde. In die periode had ik nauwelijks contact met anderen. Ik durfde de straat niet meer op. Ik had een laag zelfbeeld en was bang om afgewezen te worden. Dat gevoel is nog niet helemaal verdwenen. Ik ben nog steeds weleens bang om in de steek gelaten te worden.
"Ik merkte dat ik niet de enige ben en dat het horen van stemmen helemaal niet zo vreemd is."
Mijn herstel
Nu gaat het stukken beter met mij. Ik ben erg blij dat ik naar een dagbesteding ga en daardoor weer onder de mensen kom. Ik kan mij daar met veel plezier ontwikkelen.
Sinds begin dit jaar neem ik deel aan een groep voor mensen die stemmen horen. Daar leren we met elkaar over het horen van stemmen te praten. Ik merkte dat ik niet de enige ben en dat het horen van stemmen helemaal niet zo vreemd is. De groep spreekt mij erg aan, omdat ik daar, net als bij de dagbesteding, lotgenoten ontmoet.
Soms ben ik nog bang dat ik mijn geluksgevoel weer kwijtraak.
Sinds enkele weken heb ik ook een maatje via het RIBW. Zij heet Maartje. Zij helpt me thuis met mijn administratie en bij praktische zaken, zoals het opnieuw aanschaffen van een wasmachine.
Pas geleden heb ik in mijn eentje drie kledingstukken gekocht in de stad. Het was lang geleden dat ik dat had gedaan.
Inmiddels slaap ik weer gewoon in de slaapkamer. Ik ben bezig om mijn huisraad weer aan te vullen en heb inmiddels een nieuwe wasmachine. Ook kan ik weer met opgeheven hoofd mijn buurman gedag zeggen.
Ik ben mijn buurman dankbaar. Hij heeft mijn verwarring bij de huisarts aangekaart. Hierdoor ontstond een situatie waarin ik aan mijn herstel kon gaan werken.
Ik wil nog verder werken aan mijn herstel, maar op dit moment voel ik mij sterker dan ooit tevoren.
Presentaties en het vervolg van mijn herstel
Na deze periode heeft Nike tijdens verschillende bijscholingsbijeenkomsten haar ervaringsverhaal gedeeld, onder andere met medewerkers in de thuisbegeleiding en in verzorgingshuizen. Ook heeft zij meerdere keren deelgenomen aan de training Stemmen horen begrijpelijk maken voor hulpverleners.
Het delen van haar ervaringen en het contact met anderen hielpen haar om verder aan haar herstel te werken. Inmiddels is zij verhuisd en heeft zij voldoende sociale contacten opgebouwd. Ze vertelde dat zij steeds meer vertrouwen in zichzelf heeft gekregen en geen hulp van de GGZ meer nodig heeft.