Een moeder was wanhopig op zoek naar hulp omdat haar dochter stemmen hoorde die haar aanzette om zichzelf te suïcideren, te beschadigen of te vluchten. De psychiater van Triversum wilde met mij samenwerken en de psychotherapeute wilde bij de gesprekken aanwezig zijn.

Het betreft een 17-jarig meisje, hier genoemd Sofie, die 3,5 maand op een gesloten jeugdafdeling verbleef. Zij hoorde stemmen en had diverse behandelingen gehad, waaronder cognitieve gedragstherapie. Omdat deze geen effect hadden, de stemmen niet minder werden, werd er een second opinion bij het AMC en later bij de Stemmenpoli in Utrecht aangevraagd. Behalve een medicatieadvies waardoor Sofie gedrogeerd over de afdeling liep, kreeg Sofie te horen dat ze verder niet veel voor haar konden doen. De behandeling op deze jeugdafdeling waar zij verbleef, was vast gelopen.

Deze jonge dame hebben we middels de Maastrichtse benadering in 8 gesprekken behandeld, met als gevolg dat Sofie geen stemmen meer hoorde.

 

Eerst maakte ik kennis met Sofie en met twee van haar behandelaren, waarbij ik iets vertelde over de Maastrichtse benadering en dat ik zelf stemmen heb gehoord. Ook vertelde ik dat ik stemmen niet als symptoom van een ziekte zag maar als een menselijke variatie waar je mee kan leren omgaan.

Daarna startten wij met het Maastrichtse interview, 9 kantjes met allerlei vragen over de stemmen, het ordenen van de informatie en het verwerken van deze informatie in een rapport om vervolgens 2 vragen te kunnen beantwoorden: Wie of wat vertegenwoordigen de stemmen en voor welk probleem staan ze? Dit om erachter te komen wat de reden is dat Sofie stemmen is gaan horen. Middels deze werkwijze kan het voor de betrokkenen inzichtelijk worden waarom Sofie stemmen is gaan horen en kan het aanknopingspunten geven voor de rest van de behandeling. Hierbij heb ik naar Sofie toe benoemd dat stemmen altijd behulpzaam zijn, maar in de manier hoe ze tekeer gaan dit niet altijd te begrijpen is. Ook benoemde ik dat stemmen vaak metaforen gebruiken in datgene wat ze zeggen en middels beelden laten zien. Deze stemmen zijn vergelijkbaar met een bezorgde ouder die boos op hun kind wordt, tegen hun kind tekeer gaat in de hoop dat het kind luistert en geen onverstandige dingen doet. Uiteindelijk willen deze ouders hun kind beschermen tegen de gevaren van het leven, maar doen dit op een zodanige wijze dat het heel anders geïnterpreteerd kan worden.

 

Meestal kunnen we het interview in 1-2-3 gesprekken afnemen. Dit lukte bij Sofie niet, omdat ze veel last had van dissociaties. Zij had tussentijds een suïcidepoging ondernomen en werd tijdelijk elders opgenomen. Sofie ervaarde de gesprekken vaak als te intensief waardoor we een enkele keer de gesprekken voortijdig moesten afbreken. Ook gingen enkele gesprekken niet door, of werden ze verschoven.

Sofie hoorde bij aanvang van het interview negen stemmen. Zij kon niet met de stemmen praten en was dan ook niet in gesprek met haar stemmen. Als ze in trance is en in een soort droomwereld verkeert, zegt Sofie wel met de stemmen te kunnen praten. Tussentijds ging Sofie wel twintig stemmen horen, maar na het achtste gesprek waren het er nul en hoorde zij dus geen stemmen meer. Sofie vertelde mij dat zij bij de stemmen ook beelden zag, waar ik er 1 uit wilde halen om aan te tonen dat behalve met stemmen, ook met beelden te werken valt.

 

Sofie gaf aan elke dag een rode deur te zien in de muur. Zij zag door het raam de psychiater of een andere hulpverlener staan. Hierbij heb ik haar uitgelegd dat ook beelden wat zeggen en betekenis kunnen hebben. Ook benoemde ik dat ik zelf ook beelden heb gezien en stemmen heb gehoord. Zo kon ik voor haar aannemelijk maken dat ik de stemmen die zij hoorde en de beelden die zij zag serieus nam en dat deze betekenis hadden. Hierop heb ik vragen gesteld: Waar staat de rode deur voor? Kan rood staan voor iets wat verboden is? En kun je hierdoorheen gaan? Wat zit er achter die deur? Waar ben je eerder door een rode, ‘verboden’ deur gegaan en waar heb je mogelijk de consequenties voor moeten dragen? Wat verwacht je achter de rode deur te zien en is dit aantrekkelijk voor je? Waar heb je je verantwoording wel of niet genomen?

Sofie vertelde dat ze proefwerken heeft gestolen en dat zij dit onder druk van medestudenten heeft gedaan. Zij gaf aan dat zij hiermee over haar grenzen is gegaan. Sofie durfde destijds t.g.v. een laag zelfbeeld geen nee te zeggen. Zij had onvoldoende opgebouwde weerbaarheid hiervoor.

Sofie hoopte met het stelen van de proefwerken respect, aanzien en vriendschap met haar medeleerlingen te verkrijgen. Ze werd echter betrapt.

 

 

 

 

Andere interventies waren bijvoorbeeld uitleg hoe met emoties, zoals verdriet, boosheid en schuldgevoelens om te gaan. De psychotherapeut en ondergetekende hebben 2 rollenspellen gedaan en voorgedaan hoe je kan reageren als stemmen je uitschelden of zich blijven opdringen. Tussentijds gaven we Sofie ook huiswerkopdrachten: wij gaven haar iets te lezen over stemmen horen, waaronder een brochure en een artikel en gaven haar oefeningen mee om haar angst t.o.v. de stemmen te overwinnen, wel of niet met behulp van haar hulpverleners op de afdeling.

 

Naar aanleiding van het interview, waarin we de karakteristieken van de stemmen en wat ze zeiden uitgebreid uitvroegen, konden we een beeld krijgen van wie de verschillende stemmen vertegenwoordigden.

Een deel van de eerste stemmen vertegenwoordigde pesters op school. Sommige stemmen waren anoniem en stonden mogelijk voor de pesters die zij via sociale media had meegemaakt. Een andere stem stond voor de ballerina: een deel van Sofie zelf, dat kritisch was, haar ontevredenheid over zichzelf vertegenwoordigde en haar perfectionisme weerspiegelde.

Weer andere stemmen vertegenwoordigden vriendinnen en hulpverleners. Dit waren zowel stemmen die haar steunden als stemmen door wie zij zich afgewezen voelde.

 

De reden waarom Sofie stemmen is gaan horen, zoals die in dit rapport naar voren komt, sluit aan bij wat psychologisch onderzoek en andere hulpverlenende instanties eerder hebben beschreven. Net als veel andere stemmenhoorders heeft Sofie een zeer laag zelfbeeld ontwikkeld. Zij heeft zichzelf aangeleerd zichzelf te zien als ‘niet goed genoeg’. Er lijkt ergens een vergissing te zijn ontstaan in de manier waarop zij haar ervaringen is gaan interpreteren en betekenis is gaan geven aan wat haar is overkomen.

Tijdens haar middelbareschooltijd heeft Sofie weinig weerbaarheid kunnen opbouwen. Zij heeft grote moeite om op een assertieve manier bij zichzelf te blijven en haar grenzen aan te geven. Assertiviteit betekent hierbij dat zij zichzelf respecteert en vanuit dat zelfrespect ook respectvol met anderen kan omgaan. Sofie heeft echter vaak de neiging om subassertief te reageren. Wanneer zij zich wat veiliger voelt, kan zij soms doorschieten naar een agressief-assertieve houding.

Sofie heeft daarnaast de neiging om ervaringen met kritiek van anderen negatief in te kleuren en deze te ervaren als afwijzing. Zij is sterk gericht geraakt op wat anderen van haar denken en heeft moeite om onderscheid te maken tussen wat anderen daadwerkelijk denken en wat zij zelf denkt of verwacht dat anderen denken. Hierdoor kunnen haar eigen overtuigingen als het ware worden geprojecteerd op anderen. Wat zij op dat moment niet altijd bij zichzelf herkent, ziet zij soms uitvergroot terug in de ander.

Mede hierdoor is het voor Sofie niet altijd duidelijk wat waar is en waarop zij kan vertrouwen. Zij lijkt op dit moment onvoldoende houvast te ervaren, zowel in zichzelf als in haar interpretatie van wat er om haar heen gebeurt.

 

Sofie heeft het afgelopen jaar veel negatieve ervaringen gehad. Het lijkt erop dat Sofie de negatieve emoties die hieruit voortkwamen uit de weg is gegaan en nog steeds uit de weg gaat omdat deze te bedreigend en te overweldigend voor haar zijn. Zij drukt haar emoties weg en kan zo niet met haar emoties in contact komen. Sofie ervaart dat zij geen vat heeft op haar stemmen. Dit is wel begrijpelijk omdat Sofie de hele dag het gevoel heeft achtervolgt te worden door de stemmen en zij geen andere mogelijkheid ziet dan om een overlevingshouding aan te nemen; weg van emoties. Het nadeel is dat Sofie zo niet met haar emoties leert omgaan en niet kan zien dat waar zij nuttig en waar zij disfunctioneel zijn.

Het is niet functioneel om teveel emoties te voelen. Maar te weinig emoties voelen, bijvoorbeeld bij het dissociëren, levert, ook op langere termijn, niet veel zinnigs op. Ergens zal het Sofie dienen dat zij om leert gaan met haar emoties, deze beter onder controle te houden. Er is niets mis met zo nu en dan verdriet of pijn ervaren. Zonder emoties heb je niet het idee dat je leeft. Er in blijven hangen, heeft echter geen zin.

 

Als gevolg van verschillende traumatische en emotioneel belastende ervaringen in het afgelopen jaar, zoals teruglopende schoolprestaties, pesten op school, vervelende gesprekken op school, conflicten thuis, het online pesten in de afgelopen maanden, separaties, suïcides in haar directe omgeving en mogelijk andere trauma gerelateerde ervaringen, is de spanning bij Sofie steeds verder opgelopen. Deze opeenstapeling van ervaringen kan hebben bijgedragen aan het ontstaan en toenemen van het stemmen horen.

Ook het horen van stemmen en de gedachte dat zij schizofreen en ernstig ziek was, lijkt op zichzelf een traumatische ervaring voor Sofie te zijn geweest. De oplopende spanning lijkt het stemmen horen vervolgens in stand te houden en mogelijk bij te dragen aan het toenemen van het aantal stemmen.

Vanuit deze benadering wordt het stemmen horen niet gezien als een symptoom van een hersenziekte, maar als een mogelijke reactie op emotioneel belastende en traumatische ervaringen.

Omdat Sofie de stemmen uit de weg wil gaan en er onvoldoende grenzen aan stelt, lijkt er een patroon te ontstaan waarin de stemmen dreigender of heftiger kunnen worden wanneer Sofie niet doet wat zij van haar vragen.

​

​

​

 

De stem van de Ballerina voedt Sofies perfectionisme. Daarbij ervaart Sofie een voortdurende druk om iets goed te willen doen. Op zichzelf is er natuurlijk niets mis met het ontwikkelen van vaardigheden en het steeds behendiger worden in wat je doet. Leren kan ook plezier en voldoening geven. Maar wanneer de lat voortdurend te hoog wordt gelegd, kan dat plezier omslaan in het gevoel: ‘Ik ben niet goed genoeg.’ Daarmee geeft Sofie ergens de regie over haar eigen leven uit handen.

Sofie is door haar gedrag een gevaar voor haar eigen leven geworden.

Vanuit de uitleg dat stemmen ook als een soort hulptroepen kunnen worden gezien en iemand op een bepaalde manier kunnen helpen om met emoties om te gaan, is het begrijpelijk dat het aantal stemmen in een periode van toenemende spanning ook kan toenemen. Het is inmiddels bijna een hele legermacht geworden.

 

Sofie heeft de neiging de verantwoordelijkheid voor haar leven bij haar ouders, artsen, behandelaren en sociotherapeuten te leggen. Dat is begrijpelijk, zeker wanneer zij het gevoel heeft dat het haar allemaal te veel wordt. Omgaan met emoties is immers een pittige opgave. Toch is er maar één kapitein op het schip van Sofie, en dat is Sofie zelf.

Als Sofie beter met haar emoties wil leren omgaan, haar grenzen beter wil bewaken en positiever over zichzelf wil leren denken, betekent dit dat zij moet leren om op een andere manier naar zichzelf en haar ervaringen te kijken dan zij tot nu toe heeft gedaan. Gelukkig heeft zij inmiddels voldoende mensen om zich heen verzameld die haar daarbij willen en kunnen ondersteunen.

 

Na vier maanden krijgt Sofie te horen dat zij naar de open afdeling kan. Hoe kan dat zo plotseling? Sofie hoort geen stemmen meer, dissocieert niet meer en heeft geen enkele neiging meer om zichzelf te beschadigen. Op de afdeling ziet zij wel hoe andere cliënten zich gedragen en realiseert zij zich dat zij zelf eerder vergelijkbaar gedrag vertoonde.

Sofie gaat tijdelijk naar de open afdeling en verwacht daarna de overstap te maken naar een afdeling elders.

 

Geen van ons drieën heeft het idee dat mijn aanwezigheid nog nodig is. De verdere therapie, met name gericht op het leren omgaan met emoties, kan de psychotherapeute samen met de andere betrokken hulpverleners oppakken.

We spreken af dat we afscheid gaan nemen. Mocht Sofie op een later moment nog een vraag hebben, dan kan zij mij altijd bellen of mailen.

 

Hierna volgt er een afstemming met moeder. Samen hebben we de coaching nabesproken. Ook de prettige samenwerking met het behandelteam kwam aan bod en natuurlijk bovenal dat Sofie geen stemmen meer hoorde en dit iedereen tevreden had gestemd.